Winna Góra (województwo wielkopolskie)

Winna Góra – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Środa Wielkopolska. Nazwa pochodzi od powszechnych w okolicy w wiekach średnich winnic.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Historia

Pierwsza wzmianka o Vineus Mons (Winnej Górze) pochodzi z roku 1246, kiedy to książę Bolesław Pobożny nadał wieś biskupowi poznańskiemu Boguchwałowi. Wieś w 1331 roku została spustoszona przez Krzyżaków.

W posiadaniu biskupów poznańskich Winna Góra pozostawała do 1796 roku, kiedy to rząd pruski przeprowadził kasatę majątków kościelnych. W 1807 roku Napoleon nadał Winną Górę wraz z okolicznymi folwarkami generałowi Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu. Dąbrowski spędził w Winnej Górze ostatnie lata swojego życia, po nim majątek odziedziczył syn, Bronisław Dąbrowski, a następnie potomkowie córki, Bogusławy z Dąbrowskich Mańkowskiej.

W rękach Mańkowskich Winna Góra pozostawała do 1939 roku. Obecnie pałac jest własnością poznańskiego Instytutu Ochrony Roślin, który posiada we wsi placówkę doświadczalną. Od 2003 wydzierżawiony w prywatne ręce lokalnemu przedsiębiorcy. W pałacu znajduje się niewielka ekspozycja poświęcona generałowi Dąbrowskiemu (oddział gnieźnieńskiego Muzeum Początków Państwa Polskiego).

Zabytki

• pałac
  neoklasyczny, zbudowany w 1910 roku dla Henryka Mańkowskiego według projektu architekta Stanisława Boreckiego w miejsce klasycystycznego dworu wzniesionego przed 1770 dla biskupa Czartoryskiego. Pałac z czterokolumnowym portykiem wysuniętym przed linię fasady. Budowla parterowa z kondygnacją piętrową ukrytą w wysokim dachu mansardowym. W naczółku portyku herb Mańkowskich – Zaremba, na fryzie, ponad kapitelami, napis Si Deus Nobiscum Quis Contra Nos (Jeśli Bóg z nami, któż przeciw nam). Elewacja ogrodowa ma formę neobarokową z wysuniętym portykiem na osi głównej. Wokół pałacu niewielki park krajobrazowy.

• kościół pw. św. Michała Archanioła
  barokowy z 1766, w wyniku rozbudowy z 1912 uzyskał neobarokowe prezbiterium i transept. Kaplica grobowa Jana Henryka Dąbrowskiego, pierwotnie, według projektu Seweryna Mielżyńskiego z 1863 roku neogotycka, w 1912 przebudowana na neobarokową. Wewnątrz sarkofag generała, wzorowany na rzymskim sarkofagu Scypiona Afrykańskiego.

Ludzie związani z Winną Górą

• generał Jan Henryk Dąbrowski
• Maciej Mielżyński – działacz polityczny i społeczny, ur. 15 września 1799 w Winnej Górze,
• ks. Stanisław Kozierowski – historyk i onomasta, długoletni proboszcz miejscowej parafii, zm. w 1949 r. w Winnej Górze,
• Andrzej Bujakiewicz – polski dyrygent i pedagog, ur. 21 września 1939 w Winnej Górze.

Turystyka

Przez Winną Górę przebiega czarny szlak rowerowy, łączący Żerków przez Raszewy, Śmiełów, Nową Wieś Podgórną, Czeszewo i Białe Piątkowo z Miłosławiem.